Havza Haber Ajansı muhabirinin bildirdiğine göre, Kültür İnkılabı Yüksek Konseyi Sekreteri Hüccetü’l-İslam ve’l-Müslimîn Abdülhüseyin Hüsrevpenah, İslami Bilimler Bilgisayar Araştırma Merkezi tarafından, 33. Uluslararası Kur’an-ı Kerim Fuarı kapsamında İmam Humeyni (r.a.) Musallası’nda düzenlenen “Yapay Zekâ ve Dijital Kur’an Araştırmaları” başlıklı toplantı dizisinin ilk oturumunda konuştu. “Kur’anî Yönetişimde Algoritmaların Akıllandırılması” konulu sunumunda çeşitli değerlendirmelerde bulundu.
Havza ve üniversite hocası olan Hüccetü’l-İslam Hüsrevpenah, İslami ilimlerin dijitalleştirilmesi alanında atılan büyük adımları överek, yapay zekâ çağına girmenin köklü bir yeniden değerlendirmeyi gerektirdiğini ifade etti. Mevcut platformların edilgen biçimde kullanılmasının yalnızca Kur’anî yönetişimin gerçekleşmesine katkı sağlamayacağını, aynı zamanda ülkeyi stratejik risklerle karşı karşıya bırakabileceğini vurguladı.
Dijitalleşmeden Yapay Zekâya: Büyük Ama Yetersiz Bir Adım
Ramazan ayını tebrik eden ve Kur’an Fuarı ile Nur Merkezi’nin düzenleyicilerine teşekkür eden Hüccetü’l-İslam Hüsrevpenah, İslami ilimlerde araştırma araçlarının geçirdiği dönüşüm sürecini anlattı. Onun ifadesine göre, İslam İnkılabı Rehberi’nin yönlendirmesiyle onlarca yıl önce ilim havzaları dijitalleşme sürecine girmiş ve İslami Bilimler Bilgisayar Araştırma Merkezi (Nur Merkezi) bu alanda önemli çalışmalar yapmıştır.
Bu dönüşümün tefsir, hadis, fıkıh ve diğer ilimlerde büyük imkânlar sağladığını belirten Hüccetü’l-İslam Hüsrevpenah, şu örneği verdi: “Yetmişli yılların başında, örneğin Bihârü’l-Envâr külliyatında bir hadisi bulmak aylar sürebilirken, dijital araçlar sayesinde aynı işlem çok kısa sürede yapılabilir hâle gelmiştir. Günümüzde ise yapay zekâ ve karmaşık algoritmaların ortaya çıkışıyla İslami verilerin analizinde çok daha yüksek bir kapasite oluşmuştur.”
Ancak bugün sorulması gereken temel ve stratejik sorunun şu olduğunu ifade etti: “Başkalarının geliştirdiği Gemini gibi mevcut platformlar ve açık kaynaklı modellerle yetinmek, İslami ilimlerdeki yüce hedeflerimizi gerçekleştirmek için yeterli midir? Yoksa bizim de doğrudan yapay zekâ üretimi alanına girerek — daha doğru bir ifadeyle — yönetişimi hikmet temelli biçimde 'akıllandırma' sürecini kendimiz mi inşa etmeliyiz?”
Yapay Zekânın Mahiyeti: Amaçlı Bir Üretim mi, Tarafsız Bir Keşif mi?
Hüccetü’l-İslam Hüsrevpenah, bu teknolojinin yerli olarak üretilmesinin gerekliliğini ve mevcut araçlara yönelik yüzeysel yaklaşımdan kaçınılması gerektiğini açıklarken yapay zekânın mahiyetine dikkat çekti ve şunları söyledi: “Yüzeysel bakış açısına göre biz İslami verilerimizi bu platformlara veriyoruz ve onlar da herhangi bir müdahalede bulunmadan ihtiyaç duyduğumuz bilgiyi çıkarıyorlar. Ancak bu tasavvur doğru değildir. Yapay zekâ, doğal ve tarafsız bir gerçeğin keşfi türünden değildir; aksine yapay bir varlığın üretilmesi türündendir. Bu teknolojinin temelini oluşturan algoritma, insan tarafından tanımlanmış bir süreçtir.”
Kültür İnkılabı Yüksek Konseyi Sekreteri sözlerini şöyle sürdürdü: “Algoritmayı tasarlayan kişi kendi iradesi, kararları, yönelimleri ve hedefleri doğrultusunda yapay zekâya yön verir; hangi alanda cevap vereceğini, hangi alanda susacağını ya da yönlendirilmiş ve sapmalı bir cevap üreteceğini belirler. Örneğin bugün bazı yapay zekâ modellerine Şehit Süleymani gibi şahsiyetler veya Siyonist rejimle ilgili siyasi meseleler hakkında soru sorarsanız, ya cevap vermezler ya da yanlış ve yönlendirilmiş cevaplar üretirler. Bu durum, verilen cevapların veri yönetişimine ve üretici tarafından tasarlanan algoritmaya bağlı olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla yapay zekâ tarafsız bir araç değil, amaçlı olarak üretilmiş bir varlıktır.”
Karmaşık Meseleler ve Hibrit Savaş Karşısında Kur’anî Yönetişim
Hüccetü’l-İslam ve’l-Müslimîn Abdülhüseyin Hüsrevpenah, yapay zekânın tarafsız olmadığına dair açıklamalarının ardından konuyu “Kur’anî yönetişim” alanına ve günümüz toplumunun sorunlarını çözmede bu teknolojiye duyulan hayati ihtiyaca taşıdı ve şöyle dedi: “Yönetişim (governance), politika üretiminden denetim ve değerlendirmeye kadar uzanan karmaşık bir karar oluşturma ve karar alma sürecidir. Günümüzde tek boyutlu toplumsal olgularla karşı karşıya değiliz; meselelerimiz karmaşık ve iç içe geçmiş yapıdadır. Örneğin toplumsal bir olgu yalnızca kültürel bir boyuta sahip değildir; ekonomik, siyasi ve hatta sağlık boyutlarını da içerir. Güvenlik ya da ekonomi uzmanlarının tek başına hazırladığı tek boyutlu reçetelerle bu sorunlar çözülemez. Farklı alanlarda hibrit bir savaşla karşı karşıyayız ve buna karşı Kur’an öğretilerine dayalı hibrit bir yönetişime ihtiyaç vardır.”
Havza ve üniversite hocası, bu tür karmaşık bir yönetişim algoritmasının dinî metinlerden çıkarılmasının, sıradan hesaplamalar ve insanın doğal zekâsı ile son derece zor, hatta belki imkânsız olduğunu ifade etti. İşte bu noktada yapay zekâya ihtiyaç duyulmaktadır; ancak herhangi bir yapay zekâya değil, algoritmaları bizzat bizim tarafımızdan ve bu ihtiyaçlara cevap verecek şekilde akıllandırılmış bir yapay zekâya ihtiyaç duyulmaktadır.
Hikmet Temelli Akıllandırma için Üç Zorunlu Katman: Donanım, Algoritma ve Veri
Kültür İnkılabı Yüksek Konseyi Sekreteri, konuşmasının son bölümünde bu hedefe ulaşmanın yol haritasını üç temel ve birbiriyle bağlantılı katman üzerinden çizdi. Güvenlik tehditlerine dikkat çekerek şunları vurguladı: “Kur’anî yönetişimde algoritmaların akıllandırılmasına ulaşmak için yalnızca güçlü donanımlar (GPU) temin etmekle yetinemeyiz.”
Hikmet temelli bir akıllandırmanın üç düzeyde takip edilmesi gerektiğini belirterek şöyle dedi:
Birincisi: Veri üzerinde yönetişim
“Sadece çeviriler ve konu merkezli tefsirler gibi yüzeysel verilerle yetinmemeliyiz. Aklî tefsir, rivayet temelli tefsir, ağ (network) temelli yaklaşımlar, saha temelli çalışmalar ve Şehit Muhammed Bakır es-Sadr’ın yöntemi gibi istinbat yöntemlerini uygulayarak veri alanımızı genişletmeliyiz. Böylece Kur’an’a yeni sorular yöneltebilir ve onun zorunlu/örtük anlamlarını ortaya çıkarabiliriz.”
İkincisi: Algoritma ve yazılım üzerinde yönetişim
“Algoritmaları ve açık kaynaklı yazılımları, İslam’ın bilgi ve değer temellerine uygun biçimde bizzat kendimiz üretmeliyiz.”
Üçüncüsü: Donanım üzerinde yönetişim
“Mühendisler için temel soru şudur: Çipler ve mikroelektronik sistemler gerçekten tarafsız araçlar mıdır? Tecrübeler, bunların casusluk ya da sabotaj aracı olarak kullanılabildiğini göstermiştir. Nitekim bazı askerî teçhizatlarda —örneğin “Vade-i Sadık” adı verilen ilk füze örneklerinde— manipüle edilmiş çiplerin hedefe ulaşmayı engellediği görülmüştür.”
Hüccetü’l-İslam Hüsrevpenah sözlerini şu uyarıyla tamamladı: “Toplumsal bir kriz için geliştirilen karar destek algoritmasında da -tıpkı o füze örneğinde olduğu gibi- bize sunulan çözümün yolun ortasında patlayarak toplumu daha büyük bir krize sürüklemesi ihtimali yok mudur? Biz meseleyi görmezden gelmek istemiyoruz; “Ulusal Yapay Zekâ Belgesi”nin hazırlanması da bu çerçevededir. Ancak dikkat ve derinlikli bir yaklaşımla hareket etmeli; Kur’an’ın nazarî ve amelî hikmetine dayalı bir yapay zekâ üretimine yönelmeliyiz ki toplumdaki karmaşık yönetişim sorunlarına gerçekten şifa olacak çözümler sunabilelim.”
yorumunuz